Bạch Yến: NHỮNG NGÔI TRƯỜNG XƯA Ở BAN MÊ

    Ngày tôi còn nhỏ, công việc của ba tôi khiến ông phải thường xuyên di chuyển nhiều nơi. Nha Trang, Pleiku, Kontum, Sài Gòn và Ban Mê Thuột, đi đâu ông cũng kéo theo cả bầu đoàn thê tử.Việc học của chị em tôi cũng vất vả lắm mới theo kịp các bạn, năm lớp nhì (lớp 4) tôi học đến ba trường. Đến năm 1968, từ lớp nhất (lớp 5) trường Vinh Sơn tôi đậu vào đệ thất (lớp 6) trường công. Thấy con đã vào Trung học, hơn nữa quân số chị em tôi lúc đó đông quá đến bảy đứa. Ông đành để gia đình ở lại Ban Mê Thuột, một mình đến nơi làm việc.
      Từ đó tôi không phải dời chuyển trường nữa, và được vào học ngôi trường Trung học có thể nói là lớn nhất Ban Mê thời đó- Trường Tổng Hợp BMT- Trường cũng có một bề dày lịch sử lâu đời và Hội Cựu Học Sinh cũng hoạt động từ lúc đó. Cứ mỗi Hội Xuân các anh chị đều có cử người về dự , còn tổ chức những buổi nói chuyện và hướng nghiệp cho lớp đàn em. Có lẻ các thầy cô của chúng tôi học Đại Học Sài Gòn đều ở nhóm cựu học sinh kỳ cựu này. Không biết các anh chị ấy giờ phiêu bạt phương trời nào, nhưng cũng đã lưu những bước chân ở ngôi trường Tổng Hợp năm xưa, cũng là tiền thân cho nhóm Cựu học sinh của chúng tôi bây giờ … và còn tiếp tục nữa ...
   Dân Ban Mê Thuột vốn là dân tứ xứ, nhưng cũng hiếu học và biết đùm bọc nhau. Thị xã hồi xưa bé tí nhưng cứ một Ngôi Chùa, một Nhà Thờ xứ là có một ngôi trường nho nhỏ vài ba lớp tiểu học, học phí thì tùy theo khả năng, ai nghèo quá thì miễn còn cho thêm sách vở quần áo. Đó là chưa kể đến những lớp học tư thục, thường là do những ông giáo già về hưu mở dạy nhưng thường là cấp tiểu học thôi. Gần nhà tôi có trường tư thục Sông Hồng, tư thục này chắc nhiều học sinh thời ấy biết vì về sau, buổi tối các thầy trường Trung Học Tổng Hợp mở lớp đêm ở đây, và có khá đông các bạn đến học.

       Trường tiểu học nổi tiếng nhất thị xã lúc đó có lẽ là trường Tiểu Học Nguyễn Công Trứ. Trường nằm ở ngả tư Phan Bội Châu và Tôn Thất Thuyết (bây giờ là Lê Hồng Phong ). Giữa sân trường có một cây đa cổ thụ cao ngất, phía sau trường là Đình Lạc Giao.Trường chia ra hai buổi học, sáng là các nam sinh học, chiều đến các nữ sinh học và gọi tên riêng là Nữ Tiểu Học (hồi xưa nam nữ không có học chung ) . Đa số các bạn vào Tổng Hợp đều đi từ trường này, là nơi xuất thân của các bạn có tiếng học giỏi, Thu Hiệp, Thanh Sương, Quế Phượng. Một số đến từ Trường nữ Vinh Sơn, một số nữa đến từ trường Tiểu học Cộng Đồng Hưng Đạo, như các bạn Nguyễn Viết Kình, L,ê văn Nghi, Nguyễn văn Hùng, Ngô thị Bình, Sâm, Vương thị Tiến . Tôi vẫn còn nhớ một vài trường cũ nữa, đơn giản là vì gần nhà , như trường Tiểu Học Quân đội Lam Sơn. Trường nằm trên một khu đất rộng nhưng chỉ xây cất nhẹ bằng gỗ, nền xi măng cao hơn mặt đất cả mét, đi lên bằng ba bực cấp. Tôi có học ở đây được ba tháng, sau chuyển qua trường Vinh Sơn. Bây giờ cũng trên khu đất này đã xây cất lại rất lớn là trường tiểu học Lê Thị Hồng Gấm. Gần đó qua một ngã tư là Trường Trung Học Bán Công, thầy Lê Thanh Nhàn là hiệu trưởng của trường này. Bây giờ được đổi tên là Trường trung học cơ sở Phạm Hồng Thái. Sát bên trường Bán Công là trường Tiểu học La San Lam Sơn. Những ngôi trường ở đây đều có chữ Lam Sơn vì khu dân cư này gọi là khu Lam Sơn. Tôi có đứa em trai học ở đây, mỗi sáng tôi có nhiệm vụ dắt nó đến trường La San rồi mới qua trường Vinh Sơn học (Vì hắn là con trai không được nhận vào trường nữ Vinh Sơn). Sau này ba tôi xin cho nó qua học ở Tiểu học Thánh Tâm, sát bên Vinh Sơn để chị em tiện đường đi học. Hai trường này đều nằm trên đường Phan Chu Trinh , gần Nhà Thờ Lớn. Dẫu sao, thời ấy những trường đó có chút tiếng tăm và ở quanh phố, vì còn bé, tôi cũng chỉ biết loanh quoanh như thế.
   Lên Trung học rồi tôi giao phó chuyện dắt em đi học cho nhỏ em kế, còn mình chuyển qua đi đường Quang Trung cho nó…sang. Sáng sáng tôi và mấy nhỏ bạn đi ngang góc đường Lý Thường Kiệt và Quang Trung thấy các bạn học sinh trường La San Đồi đứng đón xe trường. Trường La San nằm riêng rẽ trên một ngọn đồi cao và khá xa phố nên có xe buýt chở học sinh đến trường ( bây giờ trường này là trường Cao Đẳng Sư Phạm Ban Mê Thuột). Đi bộ một đoạn nữa đến ngã tư Quang Trung - Hai Bà Trưng là nơi đón xe của các bạn Trung học Nông Lâm Súc Học sinh trường này có đồng phục là áo sơ mi nâu. Lớp tôi cũng có bạn tên là Lý thị Cao Nguyên năm lớp 8 chuyển qua học Nông Lâm Súc
Có lần cả lớp làm một bản lý lịch có câu hỏi sau này các em dự định học ngành gì, nhỏ bạn khều tôi nói :’ tao tội cho mấy đứa Nông Lâm Súc quá”, Tôi hỏi sao vậy hắn lại nói :" thì tụi mình có nhiều chọn lựa còn học Nông Lâm Súc thì sau này lên Đại học Nông Lâm Súc chớ đi đâu nữa”. Ý nghĩ của hắn cũng tức cười, nhưng cái cách học hướng nghiệp ngay từ lớp nhỏ này tôi nghĩ cũng rất hay. Ngoài trường này, còn một trường hướng nghiệp nữa là trường Trung Học Kỹ Thuật, học sinh trường này mặc đồng phục áo quần màu xanh công nhân.. Tuy trường nam sinh nhưng lại được xây cất rất đẹp, hai tầng và có những ô cửa sổ tò vò nhỏ nhỏ. Có một lần đội tuyển bóng chuyền trường Tổng Hợp qua thi đấu với Đội bóng trường Kỹ Thuật, Thầy hướng dẫn tên là Hoàng Trọng (thầy vừa phụ trách luôn khối thể thao của trường), huy động cả lớp tôi đi cổ vũ . Đây là lần đầu vào trường này. Vừa qua khỏi cổng chúng tôi nghe tiếng hò reo của các nam sinh trường kỷ thuật, và các cánh tay từ những ô cửa sổ thò ra vẫy vẫy, làm cả nhóm áo dài cũng hơi khớp. Cả đám nói với nhau , trường đẹp vầy giá mà để nữ sinh học thì hay hơn. Bây giờ trường có tên mới là Cao Đẳng nghề Daklak.
   Một trường nghè khác thuộc nghành y , dó là Trường Tá Viên Điều dưỡng, đào tạo y tá . Trường nằm sát bên trường trung Học Kỷ Thuật, lớp tôi có bạn Huỳnh thị An, năm lớp 11 bạn chuyển vào học ở trường này. Hiện nay đã đổi tên mới là trường Cao Đẳng Y tế Buôn Ma thuột..
    Nhưng Kỹ Thuật, Nông Lâm Súc, hay Tổng Hợp đều là trường công, lúc đó còn có các Trung Học tư thục như Trường Hưng Đức, Trường Bồ Đề. Những năm mới họp lớp các bạn Hưng Đức và Bồ Đề có đến họp chung với cấp lớp mình, vài năm sau các bạn tách ra riêng. Cũng không sao, Từ xưa Tổng Hợp vẫn là cánh chim đầu đàn, là ngôi nhà chung cho các bạn cựu học sinh Ban Mê mà.
    Cao hơn cấp Trung Học có hai trường Sư Phạm bổ túc và Trường Sư Phạm Cao Nguyên. Tôi biết hai trường này nhiều vì ba bạn Trung Hưng học cùng lớp tôi làm Hiệu Trưởng ở đây. Sau này ba bạn Trung Hưng chuyển đi , ba bạn Thúy Ngọc chuyển đến thay và Ngọc cũng vào học chung lớp . Học ở đây thì mấy anh chị được gọi là Giáo Sinh và khi ra trường dạy cấp 1. Nhà Ngọc ở ngay trong trường Sư Phạm Bổ túc, trước mặt nhà là phi trường L19 cũ. Có giờ nghĩ tụi mình kéo nhau về nhà Ngọc chơi hoặc học bài. Sáng đi học đi ngang rủ Ngọc cùng đi, khổ nhất là đi lối này tụi tôi phải qua trường Nữ tiểu học Bà Triệu rồi mới đến Trường Tổng Hợp. Ngày thường thì không sao chứ sáng thứ hai, lỡ mà dậy hơi trễ. Cứ đến trường Bà Triệu thì còi hụ đến giờ chào cờ, trong trường các em học sinh chào cờ, phía ngoài đường mọi người đều đứng lại, mấy đứa tôi cũng không dám đi tiếp dù chỉ băng qua phía bên kia đường là tới Trường. Chào cờ xong, chạy bay qua trường thì ông cai từ từ đóng cổng, vừa khóc vừa năn nỉ bác mới mở cửa cho vào. Vậy mà cũng cứ trễ hoài, đúng là lề mề.
     Trường Sư Phạm bổ túc giờ là trường Sư Phạm Mẫu giáo, Trường Sư Phạm Cao Nguyên bây giờ là trường Đại học Tây Nguyên. Đây là những ngôi trường lớn, có tiếng trong khu vực Tây nguyên. Nhớ lại những ngôi trường cũ kỹ nhỏ bé ngày xưa. Nhưng đó cũng là nền tảng giáo dục miền núi đầu tiên, để lớp trẻ nối tiếp nhau học hành. Đến trường là nguyện vọng chung của bao lớp người. Từ những ngôi trường này, các thế hệ học sinh lớn lên, vào đời, phục vụ và mơ ước xây dựng một cao nguyên tràn sức sống cho tương lai.

   Ghi Chú: cấp tiểu học trước kia gồm lớp Năm, lớp Tư, lớp Ba ,lớp Nhì, lớp Nhất, tương đương bây giờ là lớp 1, lớp 2, lớp 3, lớp 4 , lớp 5
Những nhân vật trong bài đều là bạn cùng cấp lớp niên khóa 1968-1975